NGUYỄN TRẦN SÂM – Đằng sau những thái cực trong quan điểm giáo dục là cái gì?

CAI CACH GIAO DUCTiến trình phát triển của giáo dục VN từ 1975 đến nay có thể chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn 1 kéo dài đến gần cuối thể kỷ XX, là giai đoạn Cổ Hủ, còn giai đoạn 2, khoảng thời gian còn lại, là giai đoạn Điên Loạn. Điều đáng sợ là giai đoạn Điên Loạn vẫn đang tiếp diễn với mức độ điên loạn “tăng dần đều”, và không biết còn kéo dài đến bao giờ.

Giai đoạn Cổ Hủ, tiếp nối nền GD của VNDCCH, có những đặc điểm chính sau đây: 1) Những quan chức chi phối ngành GD (trong ngành và bên trên nó) không chấp nhận bất kỳ đề xuất thay đổi nào (về hệ thống và phương cách quản lý GD cũng như nội dung GD). 2) Học sinh, sinh viên bị nhồi sọ rất nhiều thứ “ba lăng nhăng”, không có tác dụng cho công việc sau này và cũng không giúp gì cho việc làm người, thậm chí còn phản tác dụng, bóp méo nhân cách (ví dụ, những môn “tư tưởng” này nọ). 3) Nội dung các môn học cần thiết thì lại xa rời thực tế, học theo lối “học gạo”, không hiểu bản chất và không biết vận dụng vào công việc và đời sống.

Ngay từ những ngày thuộc giai đoạn đó, đã có những người hiểu biết và ít nhiều có tiếng tăm lên tiếng vạch ra sự sai lầm và lạc hậu của nền GD nước nhà và hối thúc nhà nước cho thực hiện những cách tân hợp lý, nhưng ý kiến của họ hầu không được tiếp thu. Nói đúng ra thì đầu thập niên 1980 đã diễn ra một vài đợt “cải cách” (trong đó có việc quy định viết những chữ cái cụt), nhưng đó thực sự là những sự bày đặt thuần túy hình thức.

Tuy nhiên, cần nói rằng giai đoạn Cổ Hủ này ít nhiều vẫn còn giữ được chút ít giá trị truyền thống của GD mà một bất kỳ một cuộc đổi mới chân chính nào cũng không được phép vứt bỏ.

Cuối thập niên 1990 thì chính các quan chức bắt đầu hô hào đổi mới. Với hệ thống “chân rết” do họ cài đặt vào các cấp của ngành GD, những cuộc “cải cách” đã được tiến hành rầm rộ. Được thể, các tầng lớp “nửa quan chức” mà nhiệm vụ được giao là tái định hình nội dung các môn học và tổ chức “đổi mới phương pháp giảng dạy”, trong đó số đông là có bằng cấp trên đại học về “phương pháp giảng dạy” và “quản lý giáo dục”, mở cuộc tấn công ào ạt vào các “quan niệm cũ”. Và giai đoạn Điên Loạn bắt đầu.

Phải thừa nhận rằng trong việc phê phán các quan điểm GD cũ có những cái đúng. Chẳng hạn, lối dạy theo kiểu “thầy đọc, trò chép” đương nhiên là đáng bị chỉ trích và cần loại bỏ. Cái lối áp đặt chân lý vốn được thực thi trong nhà trường và ngoài xã hội, làm tê liệt ý thức phản biện, cũng cần chấm dứt. Nội dung các môn học mang tính quá “hàn lâm” cũng cần được điều chỉnh. Tuy nhiên, có những quan điểm tuy mới và lạ nhưng không thể nào thể nào chấp nhận được, lại đang thắng thế.

Để thay thế lối dạy “thầy đọc, trò chép”, người ta “tổ chức” cho học sinh “tự phát hiện chân lý”, và những giờ học trở thành không điều khiển được. (Một kiểu thay thế khác là thay cho “đọc-chép”, các thầy đánh máy bài học trên máy tính rồi chiếu lên cho trò nhìn chép!) Trong khi phê phán lối dạy theo kiểu rao giảng, người ta có thái độ cực đoan đến mức đòi bỏ hẳn việc giảng bài, mà không hề thấy rằng mặc dù nghe giảng là tiếp thu kiến thức cách thụ động, nhưng nó lại có ưu điểm là truyền thụ được lượng kiến thức lớn gấp nhiều lần so với để học trò “tự phát hiện chân lý”, kể cả dưới sự hướng dẫn của thầy. Cùng với việc lên án lối học gạo, người ta còn đòi bãi bỏ hoàn toàn việc yêu cầu học trò học thuộc lòng. (Nói chung, việc học thuộc lòng mọi thứ là sai lầm, và viết văn giống như bài mẫu là ngu xuẩn, nhưng với học trò phổ thông, việc học thuộc lòng những văn bài thơ hay, thậm chí các mẫu phát biểu quy tắc hay định lý toán học, là thực sự cần thiết cho việc học cách diễn đạt. Hãy thử tưởng tượng một người muốn cảm thụ cái hay của tác phẩm Truyện Kiều mà không thuộc lấy bất kỳ một câu “Kiều” nào!)

Trước kia, nền GD hầu như không chú trọng đến việc dạy cho thế hệ trẻ biết làm người. Đến khi thấy đạo đức xã hội xuống cấp, người ta bắt đầu hô hào câu khẩu hiệu cũ “tiên học lễ, hậu học văn”. (Nhưng kết quả là “văn” cũng chẳng thành hình, “lễ” cũng không vực lại được.)

Trước kia, nhà trường chỉ chú trọng nhồi nhét cho trò một ít kiến thức được gọi là “văn hóa cơ bản” mà không hề quan tâm đến việc dạy những kỹ năng sống. Ngày nay thì người ta đang rao bán các thứ “kiến thức” về “kỹ năng sống” và nhấn quá mạnh vào những thủ thuật vặt vãnh mang nhãn hiệu “kỹ năng sống”, làm như những thứ đó mới là thứ cần thiết nhất cho công việc. Nhưng nếu tìm hiểu kỹ các thứ “kỹ năng sống” hay “tri thức mềm” đó thì thấy rất nhiều thứ trong số đó chỉ có lợi cho việc đào tạo những kẻ láu vặt, và kích động, khuyến khích những ham muốn tầm thường. (Xin hãy tìm hiểu sơ sơ cái cuốn sách (hay bộ sách?) dạy “kỹ năng sống” của một ông tiến sỹ nào đó mà bộ GD vừa miễn cưỡng phải quyết định thu hồi vì nó quá ngu xuẩn và nhảm nhí.)

Kết quả của việc tùy tiện “nhảy” từ thái cực này sang thái cực khác là gì thì hiện nay ai cũng thấy. Đó là một tình trạng nát bét và chất lượng GD ngày càng kém. Nếu quý vị tìm hiểu tình trạng GD thông qua giới giáo viên thì càng thấy rõ điều đó. Ở các trường, nhất là phổ thông, các thầy cô đều ngao ngán vì phải liên tục làm những việc vô bổ và những điều dối trá để làm ra vẻ GD đang “đi lên”.

Mặt khác, phải nói có những thứ cổ hủ đến mức phản động lại vẫn chưa bị loại bỏ và có vẻ sẽ còn tồn tại lâu dài. Một trong những ví dụ thuộc loại này là sự tồn tại của những môn học không liên quan gì đến khả năng hành nghề của học trò sau này, khi chúng trở thành người lao động, và cũng không giúp rèn giũa tư cách đạo đức con người. Đó là những “môn học” dạy người ta nói dối một cách trơ trẽn, rao giảng những giáo điều mà loài người đã vứt vào sọt rác từ lâu.

Vậy đằng sau cái việc nhảy hết từ thái cực này sang thái cực khác của hệ thống GD nước nhà là cái gì? Động lực nào làm cho các quan chức GD say sưa “đổi mới” đến vậy (trong khi vẫn cố bảo thủ những thứ phản động và lạc hậu)? Phải chăng họ vô cùng tâm huyết với sự nghiệp GD của nước nhà, với tương lai của dân tộc?

Để định hướng đúng trong việc tìm câu trả lời, hãy nhớ đến những “đề án” nọ, “dự án” kia với những con số toàn là hàng trăm hàng ngàn tỉ, trong đó có cái dự án thay SGK mà nếu dư luận không lên tiếng phản bác dữ dội thì nó đã được thông qua với số tiền mấy chục ngàn tỉ. Ngay cả cái dự án cải cách tuyển sinh mà năm 2015 đã bắt đầu thực hiện, chắc chắn ngân sách nhà nước cũng phải chi cho nó hàng ngàn tỉ. (Phải nói là riêng trong chuyện tuyển sinh thì lập trường của bộ GD chưa bao giờ chuyển sang thái cực ngược lại. Trừ dăm bảy năm để cho các trường đại học tự lo chuyện tuyển sinh, còn nói chung bộ GD vẫn “ôm” việc này rất chặt, có nhiều năm còn quản đến cả việc in và bán hồ sơ tuyển sinh! Chỉ riêng công tác chỉ đạo tuyển sinh, chắc chắn bộ cũng phải xài mỗi năm hàng trăm tỉ.)

Bài viết này CHƯA đưa ra kết luận rằng lãnh đạo bộ GD say sưa với việc “cải cách liên tục” vì mờ mắt trước các khoản chi khổng lồ. Nhưng hãy đặt một câu hỏi: Liệu các đồng chí lãnh đạo “bộ ta” có còn nhiệt tình cải cách như thế chăng, nếu bắt buộc công khai trước toàn dân các bản quyết toán thu chi, trong đó cho biết ai lãnh bao nhiêu tiền vào việc gì và trong thời gian nào? Và trong việc đó, ông bộ trưởng, các vị thứ trưởng, từng quan chức các cục, vụ được lãnh bao nhiêu?  

NGUYỄN TRẦN SÂM

Advertisements

10 comments on “NGUYỄN TRẦN SÂM – Đằng sau những thái cực trong quan điểm giáo dục là cái gì?

  1. Đặt cho đội ngũ nhà giáo nhiệm vụ thay đảng rèn người, rèn thành con người như thế nào? là con người mới: “Lao động, yêu nuớc xã hội chủ nghĩa, có tinh thần quốc tế vô sản”. Hình mẫu con người ấy, với những thuộc tính ấy rõ ràng là đã thất bại, nhưng không ai thừa nhận và từ đó đến nay, giáo dục chưa xác định lại hình mẫu con người khác để giáo dục rèn. Một cổ máy cái không định hình được sản phẩm thì chắc chắn thất bại.
    Suy cho cùng, thất bại giáo dục bắt nguồn tư tưởng giáo dục. Tư tưởng lãnh đạo tuyệt đối đang tạo cơ hội cho những kẻ không biết gì về giáo dục thống trị giáo dục;tạo cơ hội để các nhà quản lý giáo dục cấu véo, khai thác bởi các dự án cải cách nhăng cuội, càng cải càng nát mà đáng lẽ việc cần làm nhất là cách cái tư tưởng thống trị cổ hủ; cách cổ cái bộ giáo dục tham lam và nhiêu khê.
    Càng cải cách càng biến học trò thành chuột bạch. Cải cách này, cải cách nọ nhưng vẫn bắt học sinh tin vào những thứ lỗi thời, tụng niệm những tín điều ở các mồ ma; coi giáo dục là cái vú mỡ màng để bú hút…thì …hãy đổi mới như cũ để học sinh được nhờ.

  2. Đường lối giáo dục như đẽo cày giữa đường.
    Xoay sở như gà mắc tóc. Chỉ tội nghiệp cho con cháu chúng ta (không phải CCCCC).
    Đơn giản có 6 chữ : NHÂN BẢN – DÂN TỘC – KHAI PHÓNG mà 60 năm qua, Miền Bắc và cả nước chưa tìm thấy.
    Và đến cuối thế kỷ 21 nầy chưa chắc đã thấy, cứ nhìn theo hướng mà TBT kính mến đã chỉ ra.

  3. Pingback: Đằng sau những thái cực trong quan điểm giáo dục là cái gì? (Nguyễn Trần Sâm) | Ngoclinhvugia's Blog

  4. “Tiến trình phát triển của giáo dục VN từ 1975 đến nay có thể chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn 1 kéo dài đến gần cuối thể kỷ XX, là giai đoạn Cổ Hủ, còn giai đoạn 2, khoảng thời gian còn lại, là giai đoạn Điên Loạn. Điều đáng sợ là giai đoạn Điên Loạn vẫn đang tiếp diễn với mức độ điên loạn “tăng dần đều”, và không biết còn kéo dài đến bao giờ.”
    Hay, một tổng kết độc đáo.

  5. Pingback: NGUYỄN TRẦN SÂM – Đằng sau những thái cực trong quan điểm giáo dục là cái gì? | CHÂU XUÂN NGUYỄN

  6. Pingback: NGUYỄN TRẦN SÂM – Đằng sau những thái cực trong quan điểm giáo dục là cái gì? | Vượt Tường Lửa

  7. Pingback: Đằng sau những thái cực trong quan điểm giáo dục là cái gì? | Nhận thức là một quá trình...

  8. Đảng CsVN.độc quyền lãnh đạo toàn diện và tuyệt đối thì nền giáo dục vẫn phải xoay
    vòng quanh như “Đèn cù”: chạy đâu cho thoát cơ chứ ?

  9. Một nền Giáo dục tiên tiến, Phát triển phải là một Nền Giáo dục được Xây dựng trên một nền móng Vững chắc. Với mọi Quốc Gia Nền móng của Giáo dục chính là TRIẾT LÝ GIÁO DỤC. Giáo dục của Việt Cộng (VNCS bao gồm 2 thời kỳ 1954-1975 của VNDCCH ở miền Bắc VN và cả VN từ 1975 đến nay ) là một nền Giáo dục đến bây giờ vẫn KHÔNG CÓ TRIẾT LÝ GIÁO DỤC và vì vậy Sản phẩm Tất yếu của nó là KHÔNG ĐÀO TẠO ĐƯỢC NHỮNG CON NGƯỜI, NHỮNG TRÍ THỨC ĐÚNG NGHĨA. Và Sự Thật rất BUỒN, RẤT BUỒN là Sản Phẩm của nó đào tạo ra chủ yếu là Ngợm và rất hiếm hoi Người!
    Sở dĩ tôi phải phân ra hai thời kỳ như trên để Nêu một điều: Trên Giải Đất Việt Nam của chúng ta đã từng có Một nền Giáo Dục Đúng, nền Giáo Dục với TRIẾT LÝ GIÁO DỤC : NHÂN BẢN-KHAI PHÓNG-DÂN TỘC tại VNCH từ 1954-1975 và Sản Phẩm của nó là Những Con Người, Những Trí thức Đúng Nghĩa và rất rất nhiều người đã THÀNH DANH trong các Lĩnh vực ở các Quốc gia Phát triển! Tiếc thay Lớp Người đó chủ yếu đang sống ở Nước Ngoài và ở tầm tuổi ngoài 60 không còn Trẻ nữa.
    Kết của Stt này là : GDVN CHỈ CÓ THỂ LÀ NỀN GIÁO DỤC TIÊN TIẾN PHÁT TRIỂN KHI KHÔNG PHẢI BỊ/CHỊU SỰ LÃNH ĐẠO CỦA CSVN hay chỉ có thể LOẠI BỎ CS VÀ DỰNG XÂY MỘT NƯỚC VN MỚI, MỘT NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ THỰC SỰ

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s