TRẦN DƯƠNG – Phát ngôn thiếu kiến thức trong các bản tin thời tiết của VTV

1227662479.nvTrong các bản tin dự báo thời tiết của VTV, khi nói về hiện tượng gió, người dẫn chương trình thường phát ngôn những câu sai hẳn kiến thức về hiện tượng này.

Như được biết trong kiến thức phổ thông về vật lý và địa lý, gió là hiện tượng không khí di chuyển thành dòng trong những phạm vi rộng lớn trải dài hàng trăm, thậm chí hàng ngàn kilometre. Nguyên nhân gây ra những chuyển động này là sự chênh lệch áp suất. Khi xuất hiện những vùng áp suất thấp thì không khí từ chung quanh tràn đến, gây ra gió ở các vùng mà các dòng không khí tràn qua. Ngược lại, nếu do một nguyên nhân nào đó mà hình thành một khối không khí áp suất cao hơn so với chung quanh thì khối khí này sẽ mở rộng ra chung quanh. Nếu lại có một dòng khí đủ mạnh khác tương tác với nó thì khối áp cao sẽ vừa mở rộng ra vừa di chuyển theo dòng khí kia.

Ở đây xin nói thêm về các nguyên nhân gây ra vùng áp thấp. Thông thường, nó được hình thành do sự đốt nóng không đồng đều bề mặt trái đất. Về mùa hè, thường là lục địa, nhất là các vùng núi đá, bị đốt nóng mạnh hơn hẳn mặt biển, không khí ở nơi bị đốt nóng nở ra, tỉ trọng giảm đi nên bay lên cao, tạo ra vùng thiếu không khí, tức là áp suất thấp, và gió (mát) từ ngoài biển thổi vào để cân bằng chênh lệch áp suất. Ngược lại, vào mùa đông, mặt đất lạnh đi nhanh hơn, trong khi nước biển vẫn ấm, nên gió từ lục địa thổi ra biển. Một đống lửa lớn cũng có thể gây ra gió cục bộ (đôi khi khá mạnh) từ chung quanh thổi tới, thế chỗ các khối khí nhẹ bay lên cao.

Khi một vùng áp suất thấp hình thành, do nhiều nguyên nhân, các dòng khí đổ đến vùng đó không có tính đối xứng, nên thường dồn đến theo kiểu lệch tâm, tạo ra hiện tượng xoáy. Hiện tượng này làm cho sự chênh lệch áp suất không được san bằng ngay mà kéo dài trong một khoảng thời gian nào đó.

Trên biển, nhất là trên các đại dương, mặc dù chênh lệch nhiệt độ giữa các vùng không lớn, nhưng do quy mô của các vùng áp suất thấp rất lớn và các dòng khí không bị cản trên đường chuyển vận (và có thể còn do một vài nguyên nhân khác nữa) nên có thể hình thành những vùng gió xoáy cực mạnh được duy trì hàng tuần, kèm theo mưa lớn. Đó chính là hiện tượng bão.

Bây giờ xin nói về 2 kiểu gió và 2 phát ngôn liên quan sai kiến thức.

Về mùa đông, ở nước ta thường có những đợt gió lạnh, thổi từ hướng đông-bắc, chính bắc hoặc tây-bắc. Đó thường là các khối khí áp suất cao dồn đến từ phương Bắc (có thể từ tận phía bắc vùng Sibir của Nga). Tuy nhiên, còn có một nguyên nhân khác để chúng dồn xuống nước ta thành dòng mạnh, đó là các vùng áp suất thấp ở phía nam nước ta. (Quý vị có thể để ý, về mùa đông, mỗi khi có bão hay áp thấp nhiệt đới đổ vào Nam Bộ hoặc gần đó thì gần như chắc chắn sẽ kèm theo những đợt gió rét mạnh từ phương Bắc tràn xuống.)

Về hiện tượng này, chúng ta thường được nghe những người dẫn chương trình thời tiết nói “khí lạnh khuếch tán xuống”. Đây là phát ngôn sai, vì gió là chuyển động thành dòng của những khối khí lớn, trong khi khuếch tán là hiện tượng từng phân tử chất khí (hoặc chất lỏng) chuyển động tự do và hỗn loạn theo đủ các hướng khác nhau.

Thứ hai, về mùa hè (thường là tháng 6 hoặc đầu tháng 7 dương lịch), mỗi khi có gió tây-nam, thứ gió gây nóng dữ dội ở Bắc Trung Bộ và một phần Bắc Bộ, người dẫn chương trình thời tiết thường giải thích đó là do “áp thấp nóng phía tây” lấn sang. Đây là cách hiểu sai trầm trọng. Trên thực tế, gió tây-nam thổi qua ta thì chính vùng phía đông-bắc, hoặc do hiệu ứng xoáy, là vùng phía bắc ta mới là vùng áp thấp. Nếu vùng áp thấp ở phía tây thì sẽ có gió đông hay đông-nam thổi qua ta. Quý vị có thể để ý để tự kiểm tra điều này: mỗi khi có bão đổ vào miền duyên hải Nam Trung Quốc (lối quanh Hong Kong), thì vài ngày sau đó ở miền Bắc nước ta gần như chắc chắn sẽ có gió nóng từ hướng tây-nam.

Cũng xin đừng nghĩ rằng gió tây-nam nóng là do thổi từ vùng nóng. Trên thực tế, gió này thổi từ vịnh Thái Lan đến, khá mát và mang nhiều hơi ẩm (do đó gây mưa cho miền Nam). Tuy nhiên, khi đi qua Lào và đặc biệt là vùng núi phía Tây nước ta (Trường Sơn), nó đã bị mất hơi ẩm và bị mặt đất và núi đá nung nóng lên đến nhiệt độ xấp xỉ 40 độ. Cái đó gọi là hiệu ứng “phơn” (foehn – có thể hiểu là sự sấy nóng).

Tất cả những điều nói trên không phải là kiến thức cao siêu gì. Nó nằm ngay trong sách giáo khoa phổ thông về vật lý và địa lý. Dù có thêm các thứ kiến thức khác thì cũng không thể bác được những kiến thức phổ thông này.

TRẦN DƯƠNG  

Advertisements

2 comments on “TRẦN DƯƠNG – Phát ngôn thiếu kiến thức trong các bản tin thời tiết của VTV

  1. Ở VTV, trong các bộ phận kỹ thuật có những người giỏi, đáng kính trọng. Nhưng ở những bộ phận khác có khá nhiều người kém, thậm chí rất dốt.
    Cách đây hơn chục năm, ở ban khoa giáo của VTV có 2 anh, tên QUANG và VIỆT TIẾN, khi đó phụ trách chương trình phổ biến khoa học cho trẻ em. 2 anh này thường nói sai kiến thức đến mức buồn cười. Một lần, tôi nhớ anh QUANG ‘dạy’ các em về ‘phản lực’. Anh ấy lấy 1 cái quạt dùng điện 1 chiều, đấu vào 2 cực của nguồn điện. Quạt quay. Rồi anh ấy đổi cực, quạt lại quay nhưng theo chiều ngược lại. Khi đó, anh ấy bảo các em: “Đấy, phản lực đấy!” Tôi vô cùng sửng sốt.
    Trên thực tế, khái niệm ‘phản lực’ là thế này. (Xin lỗi những vị vẫn còn nhớ!) Khi xảy ra tương tác giữa 2 vật A và B thì không bao giờ có chuyện vật A tác dụng lực vào vật B mà vật B lại không tác dụng lực vào vật A. Luôn luôn có tác động ngược, và 2 lực ‘xuôi’ và ‘ngược’ luôn bằng nhau về độ mạnh và ngược chiều nhau. Trong 2 lực đó, mỗi cái đều được coi là ‘phản lực’ của lực kia. (Đó là nội dung định luật III Newton.)
    Anh QUANG tào lao thế đấy. Bây giờ không biết anh ấy làm sếp gì. Còn anh VIỆT TIẾN cũng không kém về mức độ tào lao mách qué, nhưng giờ đã lên trưởng ban khoa giáo hay phó tổng giám đốc VTV hay sao ấy.
    “Đảng Ta” đào tạo và dùng người giỏi ‘éo’ chịu được.

  2. “Ở VTV, trong các bộ phận kỹ thuật có những người giỏi, đáng kính trọng. Nhưng ở những bộ phận khác có khá nhiều người kém, thậm chí rất dốt.
    Cách đây hơn chục năm, ở ban khoa giáo của VTV có 2 anh, tên QUANG và VIỆT TIẾN, khi đó phụ trách chương trình phổ biến khoa học cho trẻ em. 2 anh này thường nói sai kiến thức đến mức buồn cười. Một lần, tôi nhớ anh QUANG ‘dạy’ các em về ‘phản lực’. Anh ấy lấy 1 cái quạt dùng điện 1 chiều, đấu vào 2 cực của nguồn điện. Quạt quay. Rồi anh ấy đổi cực, quạt lại quay nhưng theo chiều ngược lại. Khi đó, anh ấy bảo các em: “Đấy, phản lực đấy!” Tôi vô cùng sửng sốt.
    Trên thực tế, khái niệm ‘phản lực’ là thế này. (Xin lỗi những vị vẫn còn nhớ!) Khi xảy ra tương tác giữa 2 vật A và B thì không bao giờ có chuyện vật A tác dụng lực vào vật B mà vật B lại không tác dụng lực vào vật A. Luôn luôn có tác động ngược, và 2 lực ‘xuôi’ và ‘ngược’ luôn bằng nhau về độ mạnh và ngược chiều nhau. Trong 2 lực đó, mỗi cái đều được coi là ‘phản lực’ của lực kia. (Đó là nội dung định luật III Newton.)
    Anh QUANG tào lao thế đấy. Bây giờ không biết anh ấy làm sếp gì. Còn anh VIỆT TIẾN cũng không kém về mức độ tào lao mách qué, nhưng giờ đã lên trưởng ban khoa giáo hay phó tổng giám đốc VTV hay sao ấy.
    “Đảng Ta” đào tạo và dùng người giỏi ‘éo’ chịu được.”

    “Đồng chí” Tri có 1 comment quá hay! Hoan hô Việt Tiến và Quang! Chắc 2 anh sẽ đi vào lịch sử VTV?!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s