TRẦN DƯƠNG – Về tên gọi Liên Xô

lien-xo1Trong tiếng Việt, tên của các quốc gia và tổ chức chính trị trên thế giới được dịch hoặc phiên âm một cách khá tùy tiện. Đặc biệt, tên gọi Liên Xô thậm chí có thể nói là được dịch mà gần như là được đặt lại một cách cẩu thả.

Thể chế này vốn có tên gọi đầy đủ trong tiếng Nga là

                  Союз советских социалистических республик (СССР),

gọi tắt là Советский союз. Người Anh dịch rất chính xác là (the) Union of Soviet Socialist Republics (USSR), gọi tắt là Soviet Union.

Cần nói rằng từ đặc trưng nhất trong tên gọi của thể chế này là từ “советский”. Nó nói lên bản chất của cái quốc gia (hay liên minh) mà người sáng lập ra nó, Vladimir Ilyich Lenin, muốn nó có. Đó là “Вся власть советам” – toàn bộ quyền lực thuộc về các “совет”. Nghĩa của từ “совет” này là “hội đồng”. Như vậy, советская республика là nước cộng hòa theo chế độ mà quyền lực nằm trong tay các nhóm người được gọi là hội đồng, giống như “hội đồng nhân dân” ở VN, mà về lý thuyết là được dân bầu. Советский союз là một liên minh của các nước cộng hòa như vậy.

Danh từ “совет” và tính từ “советский” từ trước đến nay vẫn được phiên thành “xô-viết” hoặc “xô viết” (viết hoa hoặc không). Tuy nhiên, ngày nay thì cái lối phiên âm này đã không còn phù hợp nữa, và xu hướng dùng cách phiên âm tiếng Nga như của trang mạng Wikipedia đang ngày càng được thừa nhận rộng rãi. Nhưng cũng cần nói thêm rằng nguyên âm tiếng Nga “e” (theo mẫu tự tiếng Nga) nếu ở đầu một từ hoặc sau nguyên âm thì được phiên thành “ye” (mẫu tự Latin), còn nếu ở sau phụ âm thì được phiên thành “e” (mẫu tự Latin). Như vậy, phiên “совет” thành “soviet” cũng là trái lệ, phiên đúng lệ phải thành “sovet”. Phiên thành “soviet” là thói quen đã hình thành từ nhiều thập niên, và ngày nay được chấp nhận như một ngoại lệ.

Tiếp theo, danh từ “союз” (và tính từ “союзный”) dịch đúng phải là “liên minh” (union). Tính từ “союзный” dịch thành “liên bang” sẽ bị lẫn với từ “федеральный”. “Cоюзная республика” là nước cộng hòa thành viên của “союз”, trong khi “федеральная республика” bản thân nó là một thể chế liên bang, không thể cùng được dịch thành “cộng hòa liên bang được”. Khi còn Советский союз thì Nga là nước cộng hòa duy nhất vừa là “Cоюзная республика” vừa là “федеральная республика”. (Những người học tiếng Nga và lịch sử Nga mà không thoát được việc phải dịch mới hiểu, khi gặp những tình huống này bị lẫn tùm lum!)

Như vậy, “Советский союз” phải được dịch thành “Liên Minh Soviet”. Dịch thành “Liên Bang Xô-viết” đã không hay lắm, lại còn gọi ăn bớt “liên bang” thành “liên”, “xô-viết” thành “xô” (“Xô” gì? “Xô” để làm đồ vệ sinh chăng?) thì càng mách qué.

TRẦN DƯƠNG        

Advertisements

2 comments on “TRẦN DƯƠNG – Về tên gọi Liên Xô

  1. Không phải chỉ Liên Xô, mà nói chung hệ thống tên gọi các quốc gia và các tổ chức quốc tế ở thời VNDCCH và CHXHCNVN rất tùy tiện và lộn xộn.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s