20/11, MỘT KỶ NIỆM BUỒN

KHIEMNguyễn Khiêm

Nhân đọc bài của Tiêu Dao Bảo Cự nói về GD thời VNCH và cũng nhân sắp đến ngày 20-11, xin gửi lên đây một đoạn trích KUSS nhớ về một kỷ niệm buồn chuyện dạy học sau 75.

“…Tâm hồn trẻ thơ thế hệ chúng tôi được dưỡng nuôi bằng những bài văn xuôi của Xuân Diệu (trích trong Phấn thông vàng, Trường ca), của Đinh Gia Trinh (Hoa súng, Một cảnh chùa…), Nguyễn Tuân (Mưa Huế). Đoạn tả buổi sáng mùa xuân tràn nắng mới của Bùi Hiển trong cuốn Nằm vạ là một đoạn tuyệt bút. Không cần gì nội dung phải thiết thực, phải “gắn liền” với cái này cái nọ. Chỉ cần văn hay, lời đẹp để nuôi dưỡng mỹ cảm nơi trẻ thơ, rèn luyện trực giác nơi tâm hồn chúng. Một nhà phê bình văn học có nói cái hay, cái đẹp cũng chính là cái tốt và đạo đức đó thôi. Chúng tôi cũng đã học văn xuôi của nhiều tác giả khác phần lớn đều ở lại đất Bắc, người ta không nề hà gì mà không sao lục cho học sinh học. Tôi có hỏi qua văn xuôi của các tác giả đó, rất ngạc nhiên khi các đồng nghiệp người bắc cho biết chưa hề đọc qua những bài chúng tôi đã học. Sách ngữ pháp thì đồ sộ mà dẫn chứng toàn danh ngôn của các lãnh tụ chính trị, còn văn thơ minh họa phần nhiều là dở,(ngoại trừ ông Cao Xuân Hạo, khi phải minh họa các qui tắc ngữ pháp, bao giờ ông cũng dẫn lời nói phổ biến nhất trong dân gian). Tôi có dịp hỏi học sinh chọn giỏi văn của thành phố thử cho biết bài thơ bài văn nào em thấy hay nhất và đã thuộc lòng, kết quả là không. Các em đã không nhớ bài nào trong sách giáo khoa. Một chuyện oái oăm dạy cho tôi bài học đích đáng về việc “tìm tòi” trong giảng dạy. Tìm tòi là cái nói cho có, tức nói láo. Dại mà tin thì bỏ mạng. Tôi vốn phụ trách phần giáo trình hướng dẫn giáo sinh dạy bài tác văn cho học sinh tiểu học. Dạy phần này đỡ lắm, khỏi giảng văn theo sách quá máy móc chặt chẽ, nhưng rồi cũng có chuyện. Một hôm, tôi đem một bài văn xuôi* ra minh họa về cách dàn ý bài văn theo trình tự thời gian, tôi đọc qua theo trí nhớ để dẫn chứng. Tôi tưởng vậy là ngon lành, ít nhất tiết dạy cũng “đạt yêu cầu”, nhưng không, người ta đem bài dạy ra mổ xẻ, hỏi tôi bài trích ở đâu, tác giả là ai (vô phước cho tôi, tác giả thì…vô danh, trích thì từ trí nhớ!) Nhờ nội dung “tích cực” của nó nên tôi được bỏ qua nhưng khuyến cáo không bao giờ được trích dẫn cái gì không minh bạch, không nguồn gốc, nhất là không được dạy cái gì ngoài sách giáo khoa, sách tham khảo. Người ta bảo thiếu gì bài trong sách hướng dẫn giảng dạy mà phải tìm ở đâu cho xa xôi để dẫn chứng(!)

Tôi ngồi thẫn thờ nghe góp ý, buồn bã ngó ra ngoài tìm một chút thiên nhiên. Đầu mùa mưa miền Nam, gió mang theo hơi nước thổi tung những trái dầu cánh mỏng bay lao xao, rộn rã như đám chuồn chuồn, những cơn nắng nồng khô mỏi mệt bắt đầu tắt dần trong gió mát khiến lòng ta len lỏi một chút gì thanh thản. Bông điệp cánh vàng tàn úa rụng đầy một góc sân, nơi bầy sẻ đang nhảy nhót ríu rít; đàn én chao liệng rộn ràng quanh mấy chiếc tổ bên hông lầu cao hội trường. Nhìn lên nóc chuông nhà nguyện, thấy lũ dơi bắt đầu bay loạn trời chiều. Ra về, ghé bệnh viện nhi đồng (xưa là Grall) thăm con trai tôi đang bị bệnh phổi ngặt nghèo. Đứng dưới mái hiên bệnh viện, nhìn mưa rơi trắng xóa trên hàng cây cổ thụ. Mưa như xưa xối khôn cầm, réo um gió bạt nhòe câm bóng hình, cố tri trời dội vong tình… (Thanh Tâm Tuyền). Tôi ứa nước mắt nhận ra mình yếu hèn cùng tận, khiếp sợ cuộc đời quá đáng, yếu đuối trong xử thế, bất lực trong mưu sinh, không dám bắt chước bạn bè thà ra chợ trời bán thuốc tây, bỏ mối café, làm kem đánh răng bạc hà, dầu gội đầu bồ kết (láo)…để khỏi cay đắng cúi mặt tiếp tục nghề dạy học.

Nghĩ lại và so sánh, không thể không thừa nhận văn học, giáo dục ngày trước có cái gì phóng khoáng, thoải mái lắm. Hiệu trưởng chỉ là người phụ trách về hành chánh, không có quyền gì về chuyên môn, không bao giờ được can thiệp vào việc dạy của người khác, muốn vào lớp nói gì với học sinh phải xin phép người đang dạy, không được quyền “dự giờ” ai hết, quyền hành còn thua xa ông tổ trưởng chuyên môn thời nay. Trường Đại hoc Sư phạm chịu trách nhiệm hoàn toàn về năng lực người thầy. Họ đã cho thi tuyển (năm tôi thi, hình như gần ngàn thí sinh, lấy đậu ba bốn chục), kiểm tra hằng năm, cuối cùng là kỳ thi tốt nghiệp. Tự tin vào chương trình, lịch trình đào tạo của mình, tin vào người thầy mình đã rèn luyện, không việc gì phải kiểm tra lại, cũng không nhờ ông nào bà nào ở trường phổ thông kiểm tra, kiểm soát hộ. Đó thiết thực là tôn trọng thầy. Người thầy hoàn toàn độc lập trong giảng dạy, không hề bị bất cứ thứ stress nào từ người quản lý. Học sinh đậu Tú Tài bao nhiêu, nhiều ít là do năm này năm khác, lớp giỏi lớp dở, thầy không bị qui trách, không nghe nói từ “thành tích” bao giờ. Dạy dở thì…trường tư không mời dạy, rán chịu. Chữ nghĩa cũng là thị trường tự do, không có định hướng gì hết. Không có chuyện ông thầy năm nào cũng chiến sĩ thi đua nhưng học sinh xầm xì thầy dạy chỉ đọc chép, buồn ngủ muốn chết. Không nói nhưng người ta làm, người ta hành xử cách nào để thầy được tôn trọng đúng mức. Không bao giờ có cái trò tổ chức dự giờ bất nhơn như sau này. Dự giờ là một trong những hoạt động tai hại chỉ tổ làm hạ giá tư cách giáo viên, theo suy nghĩ và quan sát chủ quan của tôi. Học sinh lớp một cũng dư nhận ra những chuẩn bị, sắp đặt thiếu ngay thật của thầy cô. Dần dần trẻ em từ lớp một tới học sinh cấp ba thấy chuyện đó tự nhiên như lửa thì phải nóng vậy thôi. Đoàn dự giờ vừa ra khỏi lớp, thầy trò nhìn nhau cười như đồng lõa, thở phào nhẹ nhõm như vừa thoát nạn và đạt thắng lợi. Không gì tàn phá con người bằng quen thân với dối trá. Ai ơi, nỡ lòng nào “xây dựng cơ ngơi trên sự tàn phá con người”(Lữ Phương). Nói dự giờ để giúp nhau tiến bộ e chỉ là mục đích cao đẹp, chưa bao giờ đạt được, và không bao giờ đạt được. Nói dự giờ để đánh giá năng lực giáo viên e cũng lầm lẫn, đâu cần nhiêu khê như vậy mới biết khả năng thầy. Cứ hỏi học sinh thôi là đủ. Một vài em còn nói sai chứ bốn năm chục em thì không thể nghi ngờ. Tôi đã hơn một lần nghe ông tổ trưởng trường trung học chuyên nghiệp nói trên bảo, một tiết dạy, ông có thể đánh giá dạy tốt với đầy đủ dẫn chứng, và ngược lại, cũng tiết đó, ông đánh giá tiết dạy yếu cũng đầy đủ chứng cớ! Xét giáo án thầy, kiểm tra chuyên môn thầy, dự giờ thầy… dần dần tạo nên hình ảnh ông thầy thật thảm hại dưới mắt học sinh. Thảm hại không kém gì đói cơm rách áo. Triển lãm thời bao cấp, chế nhạo thời bao cấp, cười cợt thời bao cấp, bảo đó là những kinh nghiệm đắng cay, tiếc mãi cho một thời mù quáng, sao chưa một lần nhìn lại xem ích lợi tới đâu của việc dự giờ thường trực, tràn lan. (Đây là bài tôi “minh họa” theo trí nhớ.)

* NHÀNH LÚA MỚI

Tôi tới một miền quê kề bên trận địa vào một buổi chiều hoe nắng.
Ở đây, cánh đồng loáng nước nằm dài, vắng bóng người nông dân cần mẫn. Nhìn vào thôn xóm, không thấy một bóng người, khóm tre xơ xác, mái tranh im lìm. Qua một đêm ngủ đỗ, sáng hôm sau, tôi trở dậy lên đường. Trong ánh nắng ban mai, đố ai biết có gì đổi khác? Nhìn vào thôn xóm, vẫn không một bóng người, vẫn khóm tre xơ xác, mái tranh im lìm nhưng dải đồng loáng nước chiều qua đã xanh rì ngọn mạ. Tôi nghĩ đến bóng trăng đêm trước, đến những đoàn người lũ lượt trở về đây, đến những bàn tay mềm mại cấy từng hàng mạ trên dải đồng rộng mênh mông.Trong lúc chiến tranh cứ tiếp tục gieo rắc tang tóc và đổ nát, trong lúc bom đạn cứ tơi bời trên khắp đô thành và làng mạc, thì ở đây, người nông dân Việt nam vẫn thản nhiên gieo nguồn sống.

Nhành lúa mới như một tuổi xuân vùng trỗi dậy, tượng trưng cho sức sống mãnh liệt của cả một dân tộc.

Vô Danh

Advertisements

6 comments on “20/11, MỘT KỶ NIỆM BUỒN

  1. ”Chuyện Buồn Nhà Giáo” còn nhiều lắm! Nhớ không thể hết sau Bảy lăm….GIÁO ÁN mà chi NÀO CÓ CẦN.Tự Thầy xoay sở Giảng là xong.Cốt sao TRÒ HIỂU ĐÓ MỚI CẦN Lương Thấy-CHIẾC ÁO NHÀ NƯỚC CHĂM!Tinh tươm PHONG CÁCH -ĐỜI TRÂN TRỌNG Có thế Mắt trò ngưỡng mộ trông..

  2. Tôi muốn đọc bài của TDBC.nhưng không biết đăng ở đâu,vây bác làm ơn
    chỉ cho tôi đọc để xem thử TDBC.ngày nay thừa nhận ra sao nhé !
    Cám ơn bác Nguyễn Khiêm trước.

    • Tôi vừa đọc được bài của TDBC.trên boxítVN.nhưng tác giả có ý định
      muốn trao đổi với học trò cũ cũng chẳng đi đến đâu trước sự đã rồi,thì
      cũng như…chim vào lồng,như cá cắn câu v.v.

  3. Cảm ơn anh Nguyễn Khiêm về bài “Nhành lúa mới “, tôi đọc bài này từ năm lớp 7 (hoặc 6), vẫn còn nhớ đến giờ và hôm nay gặp lại.

  4. Nhà giáo là kỷ sư của tâm hồn mà! Sau 75 tôi cũng đã từng đi dạy và được học tập rằng giáo khoa là pháp lệnh. Trong một phiên họp, có thầy giáo thắc mắc rằng nếu sách in sai do lỗi của ấn công ví dụ 2+2 = 4 nhưng in lộn 2+2= 5 thì chúng tôi phải dạy thế nào. Đồng chí hiệu trưởng nói, cứ dạy là 5 rồi báo cáo lên trên. Bản thân tôi khi dạy về Kha Luân Bố (Christopher Columbus) tìm ra Châu Mỹ, tôi cho hoc sinh xem tấm ảnh Kha Luân Bố qùy xuống hôn mãnh đất mà ông ta vừa đặt chân lên (tôi có một tủ sách cá nhân, dấu đi không tiêu hủy). Vài hôm sau viên hiệu trưởng tuyên bố trong phiên họp toàn trường là có giáo viên phản động ca ngợi đế quốc, blah! blah! Sau hơn một năm tôi nghiệm ra rằng thầy giáo chỉ là những kẻ ăn bám và không cần thiết vì không truyền đạt bất cứ gì cho học sinh. Tôi cũng nghiệm ra rằng tất cả các mầm mống của phát triển bị thui chột hoặc bị triệt tiêu trong chế độ này. Càng đọc, càng tìm hiểu tôi càng kinh hoàng khi nhận ra rằng những gì trước đây bị cho là phản động thực ra không phản đông chút nào. Chính cái đảng đang cai trị dân dựa vào cái chủ nghĩa cộng sản mới là phản động. Sợ qúa, tôi lật đật bỏ của chạy lấy người. Thoát!

  5. Gặp lại Thầy qua ảnh, Thầy vui và khỏe, cũng mừng theo. Nhưng không biết ảnh chụp vào thời gian nào.
    Thời gian qua đi càng buồn thêm.
    Từng chữ Thầy viết gợi lên trong em ký ức về nền giáo dục trước 75. Ký ức nầy nhỏ nhoi so với bối cảnh chung của cả nước. Và Thầy có điều kiện nhìn rộng hơn, đánh giá đầy đủ hơn.
    Người Cô dạy em bài “Hoa súng” trong sách giảng văn của Thẩm Thệ Hà; Người Thầy dạy em bài Nằm vạ ….nhiều kỷ niệm mà bây giờ đầu đã bạc, mấy đứa chung lớp ngồi lại với nhau nghe bồi hồi và ngậm ngùi …
    Dự giờ là một tấn bi hài kịch mà cả thầy và trò và mọi người đều phải diễn để được cơm áo; nghe nhớ đến vở tuồng cải lương “Nửa đời hương phấn”, trong đó Tùng mắng Hương (là gái giang hồ) khi thấy Hương khóc vì phải chia tay để Tùng lấy vợ mới :
    “Khóc để có cơm ăn, khóc để có áo mặc, khóc để có phấn son tô lên môi trét lên má màu hồng tươi thắm chứ !”
    Người ta đang diễn kịch chớ không phải giáo dục.
    Thật đau lòng cho nền giáo dục nầy.
    Bao nhiêu chuyện gợi lên trong đầu óc.
    Thương cho những đứa trẻ ngây thơ trong trắng đang háo hức học tập, buồn quá.
    Kính chúc Thầy vui khỏe !

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s