Có thật loại “bài toán con cừu” tạo ra khả năng phản biện?

BAI TOAN CON CUUKhông biết chính xác từ khi nào, nhưng trong vài tháng qua đã có nhiều dư luận về một bài toán trong đề kiểm tra do một vị giáo sư, nguyên trưởng bộ môn phương pháp dạy Toán Tiểu Học của trường ĐH Sài Gòn, ra cho học trò của mình. Bài toán đó bây giờ được gọi là “bài toán con cừu”. Nội dung của nó ở trong hình kèm theo dưới đây.

Đầu tiên là dư luận xôn xao lên và cho rằng đó là một câu hỏi cực kỳ vớ vẩn. Sau đó, khi nghe vị GS này giải thích đó là loại toán dùng để phát triển khả năng “phản biện” thì có nhiều người bỗng “à” lên một tiếng, dường như đã hiểu được tư tưởng cực kỳ sâu xa thâm thúy và tân tiến trong việc ra những loại đề kiểm tra như vậy. Rồi, với sự thất vọng về một nền giáo dục “phi phản biện”, chuyên đào tạo những con người không biết phản biện là gì, người ta liền chấp nhận ngay cách dạy phản biện thông qua loại “bài toán con cừu”.

Nhưng nói đi rồi cũng phải nói lại. Nói lại mà vẫn chưa thấu đáo thì vẫn cần nói thêm lần nữa. Những vấn đề cao siêu to tát như “triết lý giáo dục” thì tôi không dám bàn, và thấy càng đọc thì càng không hiểu gì, nhưng về vấn đề “bài toán con cừu” thì xin mạo bàn một chút.

Phản biện? Có cần không? Tất nhiên là cần. Học mà rồi trở thành kẻ không biết phản biện, không phân biệt được đúng-sai trong kiến thức phổ thông, không biết bác bỏ những điều vô lý thì học mà làm gì? Để thành con cừu chăng? Và kẻ viết bài ngắn này cũng rất thất vọng vì nền giáo dục đương đại của VN chưa bao giờ tạo ra và khuyến khích được tinh thần phản biện.

Nhưng đã theo tinh thần phản biện thì lại không thể ủng hộ vô điều kiện mọi loại đề kiểm tra nhằm mục đích khuyến khích phản biện. Biết rằng mục đích là như thế, rằng người ra muốn khuyến khích phản biện bằng những đề sai, vô lý, nhưng bài toán cụ thể có đạt được mục đích đó hay không lại là chuyện khác. Tiếp tục đọc