KÝ ỨC SƠ SÀI – kỳ 22

VIETTôi vốn biết từ lâu sở học của mình chẳng hơn ai, viết lách là trò chơi chữ nghĩa nhằm giải khuây cho tuổi già trong một xã hội tan rã. Đọc Chân Diện Mục, tôi thấy mình phần nào nông nổi. Dẫn chứng của ông khó mà cãi. Nhớ quá những ngày trẻ trung dạy học cùng nhau nơi ngôi trường Nguyễn Trung Trực trên bãi hoang bờ biển ghe chài Rạch Giá, chẳng bao giờ quên những buổi chiều chơi bóng chuyền cùng mấy em học sinh gốc Miên thiệt thà chơn chất trên sân trường vắng. Chưa hết. Cô Hảo, em tôi, còn trách tôi nỡ cay nghiệt chuyện gánh gồng phân cứt này nọ, người ta nghèo quá mới phải làm, nói cay là chọc vào nỗi đau của kẻ nghèo. Cô còn trách tôi dè bĩu đức tin tôn giáo trong đoạn so sánh chuyện tin Chúa cũng tương tự tin Đảng.

Thật ra, lòng tin của cô phần lớn hình thành và bền chặt chính do kinh nghiệm bản thân. Qua những tai ương, bệnh hoạn, thấy rõ ràng Chúa đã cứu vớt, nâng đỡ rõ ràng chớ không phải chỉ thuần vì đọc kinh thánh, nghe giảng mà tin. Cô bảo:

– Ưu điểm của anh hồi nào tới giờ vốn ít xét đoán, chỉ trích người khác. Bây giờ già bắt đầu sinh tật. Anh nên coi lại, suốt tuổi thanh niên anh là người khuynh tả, đừng đổ thừa hết do cái bóng của ba, phải biết chịu trách nhiệm tư tưởng của mình, nhiều ít anh cũng tin cái thuyết lạ lùng “làm theo khả năng hưởng theo nhu cầu”. Không có đức tin tôn giáo nào huyễn hoặc bằng đức tin đó của mấy anh, nay nên bớt nói ra nói vào chuyện tin kính của người khác. Câu nói của cô khiến tôi có dịp “Nhìn lại mình như kẻ đáng ngờ”(TTY). Thật khó biết chuyện đúng chuyện sai diễn ra trước mắt mình. Cuộc chiến tương tàn đã qua nay nhìn lại phần mình, mắc cỡ nhận ra bao nhiêu điều hối tiếc. Người bạn cùng lớp thấy nhóm chúng tôi ngược xuôi rầm rộ biểu tình chống chiến tranh, nói mấy ông có lý tưởng thiệt, nhưng lý tưởng chỉ là tưởng mình có lý đó thôi.

Nói vậy cũng có lý nhưng phần ông vào học SP cũng chỉ là trốn lính. Tình hình hiễm nghèo như vậy, nếu ông tin mình có lý sao không xin vào quân ngũ cầm súng chiến đấu, trong khi hầu như chuyện này chỉ giao cho đám thanh niên ít học nông thôn, những bạn trẻ thi rớt tú tài. Vì sao mà cảnh bắt lính vụng về, đáng hổ thẹn cứ diễn ra ngày ngày trên phố không khỏi khiến mọi người nghĩ tới một thứ lính nô lệ đánh thuê.

Dường như sự đời cứ chậm rãi quay theo cái vòng qui luật nào đó mình không thấy ngay được. Lịch sử cứ từ từ phát ghét chứ không “dường như rất vội vã” như câu thơ trong bài Tàu Đêm của Tô quân. Cái gì mà phải đợi tới mấy chục năm sau, bao nhiêu nhà thông thái của nhân loại, bao nhiêu kẻ gọi là lương tâm của thời đại mới té ngửa ra rụt rè nhận mình lầm lạc ủng hộ bạo quyền, gây tai ương cho cả một dân tộc khiến ngày ra thoát chỉ là mơ mộng dông dài. Không hiểu nổi cái thời chi lạ, vì cớ gì mà không một nhà báo quốc tế nào có thiện cảm với miền Nam, các nhiếp ảnh gia chỉ chực chờ công bố những hình ảnh đau thương ngầm đổ lỗi cho quân lực Hoa Kỳ và VNCH.

Những phụ nữ văn nghệ sĩ trí thức, minh tinh màn bạc, ca sĩ lừng danh như Falaci, Sontag, Fonda, Baez…một mực chỉ lên án cay nghiệt phía chống cộng, tôi nhớ như bà Susan Sontag có viết rằng dân tộc VN có cảm hứng đặc biệt với chủ nghĩa Marx, nước Mỹ lấy quyền gì mà ngăn chặn, không cho họ thực hành khát vọng(?!) chính đáng của họ.

Rõ ràng chuyện này ảnh hưởng vô cùng trên đám sinh viên tả khuynh non kém chúng tôi thời đó. Nay thì chỉ còn cách nghĩ cho đỡ xấu hổ rằng vận nước lâm vào hồi đen bạc, cả thiên hạ mù lòa chứ riêng gì đám trẻ chúng tôi. Ngay cả ông bạn tốt nghiệp cao học Quốc gia hành chánh làm tới trưởng ty thuế vụ một thành phố lớn nay cũng bẽn lẽn tiết lộ đã từng nuôi cháu bên vợ ông biết chắc là VC vì nghĩ ít ra “hắn cũng có lý tưởng của hắn”. Tôi chưa quên chuyện hồi cuối thập niên 1960, nhà văn J. Steinbeck qua Sài Gòn bày tỏ ý kiến ủng hộ cuộc chiến chống cộng, báo chí miền nam không chút mặn mòi với ông, kể cả các tờ nổi tiếng thân chính quyền. Tờ Văn của Trần Phong Giao viết mấy dòng ở trang tin Văn..vắn rằng họ định viết bài về Steinbeck hoặc phỏng vấn ông này nọ nhưng thấy không cần thiết nữa. Dường như họ có mặc cảm phạm tội gì đó nếu tỏ ra đồng tình với nhà văn được giải Nobel.

Cuối cùng rồi cũng có lẽ phải tin vào ý kiến một ông bạn già nói mọi chuyện lớn nhỏ xảy ra trên đời này đều nằm trong tay đám thượng đế quý tộc tài phiệt người… Anh. Bọn chủ ngân hàng đó, cách nay mấy trăm năm đã sở hữu cả ngàn tỉ đô la. Một bọn làm chủ ngàn tỉ phải tính xa và trí khôn hơn xa thằng chỉ có vài tỉ.

Phải chăng thế lực tài chính vĩ đại đó chi phối tất cả. Chiến tranh hòa bình ở đâu đều do họấn định. Làm sao hiểu được chuyện Mỹ giúp Lenine chứ không giúp Sa hoàng, giúp Mao và bỏ mặc Tưởng, cũng như nếu thật lòng giúp Pháp chứ không ngầm giúp Hồ, họ ném bom chung quanh lòng chão Điện Biên Phủ là xong. Triều Tiên nữa, họ cách chức Mac Arthur vì ông muốn “thừa thắng xông lên” mà không vâng lệnh ngưng lại…Toàn những chuyện không thể không nghi ngờ đám tài phiệt nào đó luôn muốn mọi sự cứ dở dang vì một mối lợi lâu dài nào đó.  Phải chăng đầu tư vào chiến tranh một vốn bốn chục ngàn lời, chỉ giữ xung đột ở mức vừa phải? Rồi chuyện biển Đông nay quá rõ mình cũng chỉ con chốt trên bàn cờ đại cuộc.

Có người nhắc lại trên mạng xã hội ý kiến hóm hỉnh của W. Churchil rằng chế độ dân chủ cũng chỉ là thứ tồi tệ nếu ta đừng so sánh với tất cả chế độ từng có khác, khiến không khỏi nghĩ tới chuyện so sánh văn hóa văn nghệ các thời đại.

Chẳng hạn chế độ toàn trị có tới tám mươi tờ báo trưng ra để tỏ rõ có tự do báo chí (ai biết được tám chục tờ báo đó chỉ có một chủ bút – tổng biên tập). Không khỏi không nhớ lại thời trước, lúc ông tổng trưởng kinh tế Phạm Kim Ngọc cho lên giá gạo mỗi ký mấy đồng gì đó, bị tất cả báo chí tư nhân, kể cả báo thân chính quyền đồng loạt phản đối dữ dội, nhớ đâu tờ Sóng Thần vốn là tờ chống cộng hạng nhất cho đăng chân dung Phạm Kim Ngọc với lời chú: “Đồng bào ghi nhớ mà tẩy chay gương mặt này”.

Từ miền trung vào Sài Gòn đi học, tôi không hết ngạc nhiên kiểu đọc nhật báo khắp hang cùng ngõ hẻm thành phố, như một truyền thống văn hóa từ thời thuộc địa. Từ sang tới hèn, ly café đen nóng chấm giò chéo quảy (hoách hơn thì tô mì tàu 2 vắt) cùng tờ báo phát hành buổi sáng là đủ bộ cho một ngày mới hân hoan. Báo chí mà nhạt nhẽo, toàn chuyện không ai cần biết hoặc dư biết rồi thì ai bỏ tiền mua làm gì và làm sao được chào đón tưng bừng cỡ đó. Dân nam kỳ luôn nhắc tới vai trò tiên phong của báo chí tư nhân thời

Tây thuộc trong đấu tranh vang dội, bênh vực thành công người nông dân cô thế trong vụ Nọc Nạn. Tuy bị trị nhưng là thứ cai trị trong luật pháp và tuân thủ luật pháp, dễ chịu nhiều lần hơn…cái thời gọi là dân chủ ta đang sống.

Có người nhắc lại trên mạng xã hội câu văn của cụ Huỳnh Thúc Kháng, chủ bút báo Sông Hương viết trong số phát hành đầu tiên, đại khái, báo chí, nếu không được viết điều lương tâm nhà báo buộc phải viết thì ít nhất, quyết không viết điều chính quyền bắt phải viết. Đó là thời Pháp.

Miền nam trước 75 báo chí càng tưng bừng gấp bội, có đủ thứ báo tùy tạng mỗi người, tha hồ thụ hưởng “chất lượng” cuộc sống như kiểu nói ngày nay. Không bao giờ còn nữa cảnh đọc báo mà sợ hết, thấp thỏm trông chờ và mừng rơn thấy báo văn học, văn nghệ phát hành bày bán trên mấy chục quán sách hai bên lề đường Lê Lợi.

Lạ thật, chiến tranh thì vẫn ngày càng dữ dội, văn nghệ vẫn phát triển không ngừng.

Có tin được chăng, mấy câu thơ này của một thi sĩ vốn là thiếu tá chiến tranh chính trị – có lẽ tương tự chính trị viên của một đơn vị bộ đội CS, đọc mà hình dung không khí văn hóa văn nghệ miền Nam:

Ta thương ta yếu hèn

Ta thương ngươi* kh kho

Nên c hai cùng cam phn quay cung

Nên c hai cùng mc đường lch s

Cùng mê sa mt con đĩ thp thành.

                                   (Tô Thùy Yên)

*Bắc quân.

 NGUYỄN KHIÊM

Advertisements

7 comments on “KÝ ỨC SƠ SÀI – kỳ 22

  1. Tôi thiển nghĩ giới có học (thầy +sinh viên) thời trước 1975 bị ảnh hưởng sách báo phương tây vốn coi thiên tả là xu thế thời đại,do đó đa phần a dua theo làm dáng thiên tả,chứ không hiểu là phần lớn trí thức thiên tả phương tây sống trong “tháp ngà” aỏ tưởng về “xã hội công bằng” mà chủ nghĩa Mác Xít… vẽ ra !
    Xét cho cùng miền Bắc khép kín lại được lợi hơn miền Nam dân chủ… nửa vời do
    chiến tranh bắt buộc phải thế !

  2. Đọc bài mà mơ màng nhớ lại thời xưa.
    Buồn man mác, con đường giáo dục 60 năm qua vẫn chưa biết khi nào bắt đầu lại từ đầu …
    Cám ơn tác giả về những ký ức ngày cũ, không hề sơ sài đâu, rất quí giá hơn bất cứ gì trong cuộc sống nầy đối với tôi, một người Miền Nam, vì không còn có được nữa đâu.
    Chúc Thầy luôn dồi dào sức khỏe, để nhìn đời và viết nữa.

  3. THÀNH TÔN (usa)
    Vẫn là phong cách “độc không giống ai”, viết như lên đồng, thần nhập hay ma nhập. Ý tứ cứ tuôn trào như nước đã đầy tràn thì tuôn chảy, như gió cuốn thì mây bay, chữ nghĩa của một bậc thầy lão luyện, của một thiền sư đã trở thành phương tiện tuyệt vời chuyên chở tâm trạng của người viết nhẹ nhàng đi vào con tim người đọc. Cả một dòng lịch sử, ký ức, tâm trạng… của cả một thế hệ, một đất nước bỗng nhiên như cuộn trào về, càng đọc càng hiện ra chân thực mà sâu lắng, gợi mở. Viết kiểu này rất kén người đọc vì thiếu hấp dẫn giựt gân gái gú…; kén- khó đọc vì phải có đủ kiến thức, từng trải, và sự an nhiên, độc lập về tư tưởng mới mong hòa nhịp được vào dòng chảy của tâm trạng, của tấm lòng, và sự gởi gắm nói ít hiểu nhiều của người viết; kén nhưng đọc được là mê, không dứt ra được!

  4. Nhà thơ Hữu Loan nói : Viết mà nhà nước khen thì dân chửi, viết mà dân khen thì ở tù… Vụ án Nhân Văn – Giai phẩm ở Việt Nam vẫn còn vẫn chưa chấm dứt đâu như vụ Nhã Thuyên đấy !

  5. Cũng có thể gọi tựa là ” Ký ức ‘s s’ ” mới đúng! Sao vậy ? sờ sờ, từ năm 1957 tác giả đã xem phim CTMS ở rạp Hòa bình, đã đọc truyện bằng tranh ‘Cuộc ND ở QL’, năm Đệ nhứt Trung học đã am tường ‘VH nô dịch’, ‘sự kiện NVGP’ trong sách GK môn Công Dân Giáo Dục của Giáo sư Ngô Đình Độ,..và biết bao cái ss khác nữa. Đúng ” là không sơ sài đâu ” như độc giả Lê Minh Thanh đã nhìn.

  6. Kính thầy,

    Con không nhận được email Ký Ức Sơ Sài thầy gửi nên vào trang Lề Trái của chú Đào Hiếu đọc ké.

    Con thật khâm phục thầy vì luôn cho con thấy hình ảnh một nhà giáo khoan thai ngồi lựa từng từ một để chọn từ đẹp nhất, độc nhất cho từng ý nhỏ. Chẳng trách bài viết không có 1 từ nào dư vì chúng đắt quá.

    Thuộc thế hệ mở mắt ra đã không còn khói lửa, lại không màng đến chuyện chánh trị hay tà trị nên chắc độ thấm của con chỉ xếp loại yếu kém nhưng con rất mê những câu chữ mỉa mai thâm thúy trong bài và hoàn toàn hiểu chuyện có”mặc cảm phạm tội gì đó nếu tỏ ra đồng tình với nhà văn được giải Nobel”. Hay sao!

    Ký Ức Sơ Sài của thầy đưa con về giá trị văn chương ngày xưa vì con đọc ” mà sợ hết, thấp thỏm trông chờ và mừng rơn” khi thấy có kỳ mới.

    Thầy giữ gìn sức khỏe nghen thầy.

    Con, Băng Châu

  7. toi xin loi truoc vi o biet danh dau khi viet o trang mang.doc bai ky uc so sai nay sao toi khoai qua,toi gia roi nen cung chang co gi phai so nua vay ma van phai so moi la.boi chi duoc noi nhung gi duoc phep noi.co nhung dieu uc chiu o noi cung phai chiu vi noi ra so bi bat.nguoi ta goi la chong doi.ma chong doi la pham toi?toi chi xin cam on tac gia bai ky uc so sai nay vi hay qua chuan qua.xin cam on

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s