Ai cần đến những công trình nghiên cứu kiểu này?

Hình vẽ MA PHƯƠNG

Hình vẽ MA PHƯƠNG

Trong đại phong trào nghiên cứu khoa học ở nước ta, có những “đề tài nghiên cứu” rất nực cười: hàm lượng trí tuệ – tri thức (tạm gọi hàm lượng 4T) bằng 0, giá trị ứng dụng cũng bằng 0. Những “công trình” kiểu đó được viết chỉ trong một đêm; nghiệm thu xong thì lập tức trở thành giấy lộn.

Tôi sẽ KHÔNG nói ở đây về loại “đề tài” này. Cái tôi muốn nói ở đây là về những công trình có hàm lượng 4T thực sự rất cao. Chúng được thực hiện bởi những chuyên gia cao cấp, có vị trí đáng nể trong giới khoa học. Chúng đòi hỏi một nền kiến thức chuyên rất sâu, lượng kiến thức cũng khá nhiều, và đặc biệt, yêu cầu cường độ lao động trí óc thực sự cao, bởi những bài toán cần giải là rất khó. Vậy mà thực ra chúng vẫn cho những kết quả hoàn toàn vô bổ! Vâng, có không ít những công trình kiểu đó.

Xin dẫn ra vài ví dụ. Các ví dụ này đều được lấy trong lĩnh vực Toán Học. (Lý do là vì tôi đã từng theo ngành Toán; sau khi phát hiện ra mình không đủ tài để trở thành nhà toán học, tôi xoay sang kiếm ăn thuần túy, nhưng thỉnh thoảng vẫn nổi cơn hâm đi nghe người ta nói về Toán.)

Chuyện thứ nhất. Một hôm tôi mò đến hội trường khoa Toán một trường đại học để nghe một giáo sư “người Tây hẳn hoi” thuyết trình về lĩnh vực nghiên cứu của ông ấy. Trông ông giáo sư thật đẹp, tướng mạo sáng ngời, tác phong đĩnh đạc. Lĩnh vực nghiên cứu của ông ấy (và của mấy nhóm nghiên cứu ở mấy nước) xuất phát từ bài toán cổ Trung Hoa về “ma phương” (hình vuông màu nhiệm): điền các chữ số từ 1 đến 9 vào 9 hình vuông nhỏ ghép thành một hình vuông lớn, sao cho khi cộng các số theo mỗi hàng dọc, ngang và mỗi đường chéo đều được tổng như nhau. Các nhà toán học tham gia hướng nghiên cứu này đã phát triển bài toán theo hướng sau: thay vì các ô nhỏ là hình vuông, họ xét các tam giác, ngũ giác, lục giác, v.v., và thay vì 9 ô, họ xét trường hợp số ô là một số khác. Theo hướng nghiên cứu này, hàng trăm bài báo đã được công bố, hàng chục người đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, có người đã được phong giáo sư.

Hầu hết chúng tôi ngồi dưới nghe đều biết rằng những bài toán đó rất khó, nhưng đều cho rằng những nghiên cứu kiểu đó chẳng cho lợi lộc gì. Ý nghĩa về nhận thức cũng không. Khi một sinh viên toán đánh bạo hỏi giáo sư về tính ứng dụng của hướng nghiên cứu, ngài giáo sư nói nó có ứng dụng trong xây dựng!

Có lẽ, trừ từ miệng người điên, tôi chưa bao giờ được/phải nghe một phát ngôn ngu xuẩn đến như vậy! Thà rằng ông ta bảo những cái hình có các ô đa giác đó khi đeo trước ngực sẽ trừ được ma tà, như người thời cổ từng tin vào ma phương, nghe còn đỡ dở hơi hơn.

Chuyện thứ hai. Tại séminaire ở một viện nghiên cứu, tác giả công trình trình bày một phương án tổng quát hóa bài toán điều khiển tối ưu. Trong lý thuyết điều khiển tối ưu cổ điển, đối tượng được điều khiển là vật thể (tên lửa chẳng hạn) chuyển động trong không gian 3 chiều (mô hình của không gian vũ trụ của chúng ta). Trong bài toán tổng quát dựa trên các phương pháp hiện đại, tác giả nghiên cứu bài toán điều khiển tối ưu một đối tượng chuyển động trong “không gian vô hạn chiều”! Trời đất quỷ thần ơi! Liệu có bao giờ loài người phải bắn đi một quả tên lửa trong một “không gian Hilbert” (vô hạn chiều) hay không? Hay là thứ Toán Học này dùng để bán cho cái loài người trong không gian vô hạn chiều, loài người mà cơ thể là vật thể vô hạn chiều?

Tuy nhiên, không giống loại cử tọa tầm thường như tôi, các giáo sư, tiến sĩ ngồi dưới nghe gật gù tán thưởng. Phải chăng họ có cái nhìn vô hạn chiều nên thấy được lợi ích to lớn của công trình?

Hai ví dụ vừa nêu có thể được “nhận diện” tương đối dễ dàng là vô bổ. (Nhưng đó là nói đối với người đời thôi, còn với các nhà toán học thì chưa chắc!) Nhưng còn có những nghiên cứu khác mà sự vô nghĩa của chúng rất khó thấy. Những công trình kiểu đó tràn ngập khắp nơi, đặc biệt từ khi trong Toán Học xuất hiện cái gọi là “phương pháp tiên đề”. Bất kỳ ai đã từng học qua và hiểu được một vài lý thuyết xây dựng theo phương pháp này đều có thể tự mình bịa ra một lý thuyết mới bằng cách đưa ra một hệ thống các yêu cầu (các tiên đề) phi mâu thuẫn, sau đó bắt đầu tìm kiếm các tính chất của những đối tượng đáp ứng những yêu cầu đó. Tất nhiên, thường thì người ta lấy một hệ tiên đề của một lý thuyết đã phát triển từ trước rồi thay đổi hoặc bỏ đi một vài tiên đề để xây dựng lý thuyết mới. Hàng ngàn, hàng vạn công trình được thực hiện theo cách như vậy. Chúng có được công bố trên các tạp chí khoa học có uy tín hay không, điều này tùy thuộc khá nhiều yếu tố, trong đó có mối quan hệ với các ban biên tập và các chuyên gia phản biện.

Trong một thứ khoa học trừu tượng như Toán Học, không hề có kiểu hoạt động phê bình như trong sinh hoạt văn học. Người trong cuộc chỉ quan tâm nghiên cứu lĩnh vực của mình. Người “ngoại đạo” không có quyền xía vô. Vì vậy, câu hỏi “Có ý nghĩa hay không?” không được ai quan tâm.

Lev Pontryagin, nhà toán học nổi tiếng người Nga thời Soviet nhận thức rất rõ điều này, và ông đã từng nói rằng nhà toán học “tạo ra cái đẹp cho chính mình” nên không có quyền đòi hỏi xã hội phải có trách nhiệm với mình. Theo tinh thần đó, có lẽ những nhà nghiên cứu trong các lĩnh vực khoa học trừu tượng cũng nên nghĩ đến khía cạnh đạo đức của công tác nghiên cứu. Nếu đã ăn lương nhà nước thì nên làm những gì xã hội cần.

Tất nhiên, chữ “cần” ở đây không nên hiểu theo nghĩa kinh tế. Có thể chỉ cần theo nghĩa nâng cao nhận thức. Nhưng vấn đề nhận thức đó phải có được sự quan tâm của cả những người ở ngoài nhóm nghiên cứu.

MAI CẦN LANG

Advertisements

11 comments on “Ai cần đến những công trình nghiên cứu kiểu này?

  1. Không phải chỉ trong toán học, trong văn học, nghệ thuật người ta cũng đang bày ra những trò chơi cao cấp chỉ cần cho chính người chơi. Tất nhiên, nếu tầng lớp đó không ăn lương, chỉ đem bán sản phẩm để mưu sinh thì không sao.

  2. Vai trò của toán học đối với vật lý và kỹ thuật có thể ví như giàn giáo đối với việc xây và hoàn thiện tòa nhà. Phải dựng giàn giáo trước mới xây và hoàn thiện được. Nhưng nhà chỉ 10 tầng mà làm giàn giáo như cho nhà 100 tầng hoặc dựng giàn giáo khắp nơi với cớ biết đâu sẽ xây nhà ở đó thì là sự lãng phí vô lối. Cho nên tôi rất tâm đắc với bài viết này.

  3. Kiến thức là vô tận, loài người ngày càng có nhiều kiến thức hơn về tự nhiên do công lao động của rất nhiều các nhà khoa học, mà các công trình nghiên cứu của họ đối với nhiều người có thể được cho là vô bổ.

    • Kiesn thức về tự nhiên khác với kiến thức về toán. Nhiều công trình toán chẳng liên quan gì đến tự nhiên cả. Goldriver hãy thử tìm hiểu vài chục lĩnh vực toán ‘hiện đại’ sẽ thấy.

  4. Có những ngành nghiên cứu gọi là nghiên cứu căn bản, trong đó toán lý thuyết là một, không đòi hỏi ứng dụng trước mắt. Nhiều tò mò, suy nghĩ về số học (Fermat, Gauss, Galois, Ramanujan..) bắt đầu từ cái đẹp hơn là cái hữu ích. Ai thích gì thì làm điều đó. Thích đẹp hơn thì nghiên cứu căn bản, thích hữu ích hơn thì nghiên cứu ứng dụng. Không ai nghiên cứu căn bản thì lấy đà đâu cho những ngành ứng dụng. Cả một nền kỹ nghệ mã hóa, giãi mã mà không có những nghiên cứu căn bản về số nguyên tố, về đường cong elliptic , về đa tạp thì sao mà dựng nên được. Nước nào cũng có đội ngũ nghiên cứu căn bản, huống hồ là giới nghiên cứu căn bản ờ Việt Nam vừa ít vừa lương thấp nhất thế giới. Bác MCL là người yêu toán mà bác bảo dừng nghiên cứu tại 3 chiều thì tôi thấy cũng hơi khôi hài. Bác có thấy những ứng dụng toán nào ở những lý thuyết chiều cao hơn 3 hoặc vô hạn chiều chưa? Bác giở một cuốn sách toán ứng dụng cao cấp nào thì bác có thể thấy. Thường mình chỉ nên nói những gì mình biết thôi.

    • NÓI CHUNG thì từ các bài toán liên quan đến không gian 1, 2, 3 chiều chuyển sang n chiều và vô hạn chiều là tự nhiên. Nhưng không phải loại bài toán nào cũng nên tổng quát hóa như vậy. Bài toán điều khiển quá trình tối ưu mà cũng chuyển sang vô hạn chiều thì hâm quá, có thể nói chẳng hiểu gì.

  5. Công trình mang hàm lượng 4t ….việt nam đứng đầu thế giới..cứ xem số lượng giáo sư ,,,tiến thạc sĩ thì rõ .Về nghiên cứu toán căn bản …thì nước Mỹ kém nhất thế giới….cho nên nó mới ngu bay lên sao Hoả ..làm chủ không gian…

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s