Dông dài

NGUYỄN TRẦN SÂM

Khi biết hai đứa con tôi đều học vật lý, anh nói: “Học thì phải học những thứ đó, chứ học văn với ba thứ vớ vẩn thì…”

Đúng là khoa học tự nhiên và kỹ thuật thì đem đến cho cuộc sống con người những giá trị cụ thể, còn văn học thì có vẻ như không.

Nhưng tôi muốn nói với anh hai điều.

Một là Văn nói chung với cái “Văn ra Văn” khác nhau nhiều lắm. Có những tác phẩm mà trước khi đọc và sau khi đọc nó người ta nhìn nhận cuộc sống khác nhau rõ rệt. Đối với cá nhân tôi, những nhà văn L. Tolstoy, A. Chekhov, H. de Balzac đã tạo nên những thay đổi lớn trong nhận thức. Và, chính anh nữa, anh cũng đã đem đến những thay đổi về nhận thức trong tôi. Có một số độc giả do đọc tác phẩm của anh mới thấy ra mặt trái của cuộc sống. Với tôi thì ngược lại. Từ cuối những năm 1970 hầu như tôi đã tin rằng ở xã hội ta khó mà tìm thấy cái hay cái đẹp. Nhưng đọc tác phẩm của anh, trước hết tôi tìm thấy cái đẹp và say mê cái đẹp do anh tạo ra. Tôi hiểu rằng trong số những nhà văn của VN ta vẫn có những người có thể viết ra những tác phẩm rất đáng để đọc, thậm chí có giá trị cao. Truyện của anh cũng làm cho niềm tin trong tôi tăng lên rằng tiếng Việt của chúng ta cũng đầy sự sinh động để có thể diễn đạt những điều tinh tế. Văn của anh cũng ảnh hưởng đến cả cách nói và cách viết của tôi nữa.

Đôi lúc tôi có cảm giác anh tự đánh giá mình quá thấp. Tất nhiên là ngay cả những vĩ nhân thì đóng góp của từng người cho nhân loại cũng chỉ là một phần rất nhỏ. Nhưng cũng chính vì thế mà, theo tôi, anh là người có thể yên tâm về đóng góp của mình. Và cuộc đời anh thật sự là đẹp.

Những điều trên, tôi nói hoàn toàn thật lòng. Nếu không phải như vậy thì tôi chẳng “bám” lấy anh làm gì. Tôi rất hạnh phúc vì được anh coi là người bạn.

Điều thứ hai là ngay trong khoa học tự nhiên cũng đầy rẫy những kẻ ăn bám. Chính trong cái ngành rất “cao siêu” là Toán học, số người ăn bám chiếm tới 99,9%. Không tin nổi! Nhưng xin anh hãy chịu khó theo dõi những điều tôi nêu ra dưới đây.

Không kể những “công trình” sao chép nằm đầy trong các thư viện, các nghiên cứu đem đến những phát hiện mới trong Toán học gồm 2 loại:

1) loại có ứng dụng thực tiễn;

2) loại thuần tuý giải quyết những vấn đề nhận thức (để trả lời những câu hỏi xuất hiện do trí tò mò).

Không thể nói loại thứ hai là vô bổ. Đối với CON NGƯỜI thì nhu cầu nhận thức thuần tuý (biết chỉ để biết) cũng là một NHU CẦU TỐI HẬU. Một nghiên cứu không nhất thiết phải giúp nâng cao tổng sản phẩm xã hội. Ví dụ về loại nghiên cứu này là việc giải cái gọi là BÀI TOÁN LỚN FERMAT: Fermat đoán rằng với n là số nguyên lớn hơn 2 thì không tồn tại các số nguyên  x, y, z thoả mãn đẳng thức “x mũ n cộng y mũ n bằng z mũ n”.

Trong hàng trăm năm người ta đã đi tìm cách chứng minh hoặc bác bỏ giả thuyết đó (và đến cuối tk XX thì chứng minh được).

Loại nghiên cứu thứ hai này lại có 2 cấp độ: một là những vấn đề được đông đảo giới toán học, trong đó có những nhà TH lớn, quan tâm. Loại thứ hai là chỉ một nhóm nhỏ quan tâm. Người ta đặt ra những bài toán rồi cứ thế giải và công bố công trình trên các tạp chí, viết ra các “loạn văn loạn án” rồi vĩnh viễn xếp vào xó các thư viện. Trên thế giới hiện nay có hàng ngàn nhóm nghiên cứu như vậy, và không có nhóm nào quan tâm đến nghiên cứu của nhóm nào. Mỗi nhóm đều tuyên bố rất lớn tiếng về sự quan trọng của các nghiên cứu của nhóm mình. Và lượng ấn phẩm về Toán ra trong 1 ngày trên thế giới đủ để một người đọc (đọc chữ, không cần hiểu) trong suốt 1 đời người.

Từ những năm 1960, có thể nói đại đa số các “trường phái” toán học đều chỉ làm những thứ như vậy. Người “ngoại đạo” thì không biết hoặc không được quyền phán xét. Người trong cuộc thì phải làm để biện hộ cho sự tồn tại của mình. Cũng có một số người chán kiểu hoạt động đó nên chuyển nghề. Nhà toán học vĩ đại L. Pontryaghin cũng đã cảnh báo: người làm toán không nên đánh giá quá cao tác dụng của việc mình làm đối với xã hội.

Tôi đã mất khá nhiều năm để “surf” qua một số trường phái. Cuối cùng, phần vì khó khăn về gia cảnh, phần do không tìm thấy có gì có thể gây hứng thú đặc biệt, tôi đã quyết định không lao vào Toán học (tuy vẫn giảng dạy toán ở bậc đại học).

NGUYỄN TRẦN SÂM

Advertisements